Gulbroek. Ogenschijnlijk een alledaags natuurgebied aan de rand van Heerde. Bos, graslanden en sloten wisselen elkaar af. Maar onder de grond schuilt een bijzonder verhaal.

Kwelwater

Vanuit de Veluwe stroomt schoon grondwater langzaam ondergronds richting de IJsselvallei. In Gulbroek komt dat water weer aan de oppervlakte. Juist dit zogeheten kwelwater maakte het gebied ooit tot een van de meest soortenrijke plekken in de wijde omgeving. Het voedde natte hooilanden, moerassen en broekbossen vol bijzondere planten en dieren.

Snelle waterafvoer

In de loop van de tijd veranderde dat natuurlijke watersysteem. Door de aanleg van sloten werd water steeds sneller afgevoerd. Het kwelwater bereikte de oppervlakte minder goed en mengde zich bovendien met voedselrijk oppervlaktewater. De grond droogde langzaam uit en veel bijzondere natuurwaarden gingen verloren.

Invloed

Na de zomer zetten provincie Gelderland, Waterschap Vallei en Veluwe en Staatsbosbeheer een belangrijke stap om dat tij te keren. Met verschillende maatregelen wordt het water langer in het gebied vastgehouden en krijgt schoon kwelwater weer meer invloed op de natuur.

Parel in dop

“Gulbroek is een botanische parel in de dop”, zegt Arjan Snel hoofd Staatsbosbeheer Gelderland. “Dat komt door de bijzondere omstandigheden in de bodem en het water. Zulke kansen voor natuur vind je nog maar op weinig plekken in de IJsselvallei.” Volgens Snel kunnen zich bijzondere graslanden ontwikkelen: “Denk aan soorten als Spaanse ruiter en gevlekte orchis, maar ook aan vochtig hooiland met dotterbloem en echte koekoeksbloem. Het westelijke deel, waar nu nog bos staat, is het natste. Daar liggen de kansen voor blauwgrasland."

Sleutel

Water vormt de sleutel tot dat herstel. Door het natuurlijke watersysteem weer beter te laten functioneren, krijgen planten en dieren die afhankelijk zijn van natte omstandigheden opnieuw een kans. “Water hoort in Gulbroek thuis”, zegt Erik den Hertog, heemraad van Waterschap Vallei en Veluwe. „De naam zegt het eigenlijk al. Een broekgebied is van nature een nat gebied. Water is hier de basis, voor de natuur én voor de landbouw. Als waterschap zorgen wij voor de watermaatregelen die daarbij horen.”

Aan vooravond

De provincie is opdrachtgever van de werkzaamheden. Staatsbosbeheer en Waterschap Vallei en Veluwe zijn partners. Volgens gedeputeerde Harold Zoet is het bijzonder dat de uitvoering nu echt kan beginnen. “Aan dit project zijn jaren van voorbereiding voorafgegaan”, zegt hij. “Er is veel onderzoek gedaan, er is met grondeigenaren en omwonenden gesproken en er is intensief samengewerkt. Nu staan we aan de vooravond van de uitvoering. Met dit project herstellen en versterken we de natuur in het Gulbroek, terwijl we tegelijkertijd de landbouw ruimte geven rond de hogere oeverwal.” Volgens Zoet blijft het ook tijdens de uitvoering belangrijk om inwoners goed betrokken te houden. “Die uitvoering wordt een succes zolang we de betrokken inwoners goed aangehaakt houden en blijven vertellen waarom en hoe we zaken doen.”

Nodig

Op verschillende plekken gaat de schop de grond in. De voedselrijke bovenlaag van de bodem wordt afgegraven, het waterpeil gaat omhoog en op ongeveer tien hectare wordt bos gerooid. Dat is ingrijpend, maar juist die maatregelen zijn nodig om de oorspronkelijke, natte natuur van het Gulbroek weer een kans te geven. Op geschikte plekken komt bovendien weer nieuw bos terug.

Wachten waard

Wie de komende maanden langs Gulbroek rijdt, ziet een gebied in verandering. Het uiteindelijke resultaat laat nog even op zich wachten, maar volgens de betrokken partijen is het wachten meer dan waard. “Na de uitvoering van de werkzaamheden zal de natuurontwikkeling op gang komen”, zegt Arjan Snel. “Dat heeft tijd nodig, maar uiteindelijk zal Gulbroek weer gaan lijken op het natte boerenland van vroeger, met bloemrijke graslanden, nat broekbos en volop ruimte voor insecten, libellen en vogels.”