Het vijzelgemaal is gebouwd in 1972 en heeft dienst gedaan tot 1993. De verplaatsing was nodig om de rwzi Ede toekomstbestendig te maken met onder meer een uitbreiding van de centrale vergistingsinstallatie.

Dankzij het unieke ontwerp is het vijzelgemaal een gemeentelijk monument. Het heeft een gewicht van 1660 ton en een hoogte van 20 meter. Het was dus een flinke operatie om die hele installatie te verplaatsen naar de rand van het terrein. In het filmpje hieronder zie je hoe dat in z'n werk ging.

Hoe werkte het gemaal?

Het vijzelgemaal was onderdeel van een installatie waarin water werd gezuiverd in zogeheten oxidatiebedden. Het gemaal bracht het rioolwater met grote schroeven (vijzels) omhoog, waarna het via de verdeeltoren verder stroomde langs roosters, oxidatiebedden en tanks. Steeds kleinere vuildeeltjes werden eruit gehaald en er werd zuurstof toegevoegd. Net zo lang tot het water aan het einde schoon genoeg was om in het oppervlaktewater te lozen.

Wat maakt het gemaal zo bijzonder?

Het vijzelgemaal en de verdeeltoren werden gebouwd tussen 1968 en 1972. Ze vormen een zeldzaam voorbeeld van watertechniek en architectuur uit die tijd. Het gemaal is ontworpen door Witteveen en Bos, samen met de gemeente Ede. Bijzonder is de combinatie van vijzelgemaal en verdeeltoren in één civieltechnisch ontwerp. Dit robuuste bouwwerk van beton is opgebouwd uit geometrische vormen: een driehoek, rechthoek, trapezium, cilinder en kegel. Binnen de architectuur wordt dit Post 65 Brutalisme genoemd.

Wat gebeurt er nu met het gemaal?

Het vijzelgemaal en de verdeeltoren krijgen nu eerst een opknapbeurt. Daarna passen we de omgeving aan. Mede dankzij de inzet van erfgoedorganisaties blijft dit unieke bouwwerk behouden als tastbare herinnering aan de vooruitgang in waterzuivering en techniek.